Showing 57636 results

D. R. I. Williams, of Llandaff, Glamorgan, acquired a collection of deeds relating mainly to the parish of Llandegley, Radnorshire.

'Brythonydd', the Rev. David Pryse Williams (1878-1952), was a writer, local historian and Baptist minister. He was born at Penboyr, Carmarthenshire, and brought up in Troed-yr-aur, Cardiganshire. After studying at Dunoon Evangelical College, Argyll, Scotland, 1908-1910, he became pastor of the Baptist churches of Ffynnonhenri, Cynwyl Elfed, Carmarthenshire, 1910-1913, Philadelphia, Swansea, 1913-1920, and Libanus, Treherbert, Glamorgan, 1920-1952. He died on 27 October 1952. His personal researches were concerned, in early life, with the history of the lower Teifi Valley, especially the parishes of Cenarth, Carmarthenshire, and Penbryn, Cardiganshire. During this time he wrote articles and poems, published in periodicals such as Seren Gomer and Archaeologia Cambrensis and local newspapers. In 1902 he won the prize at the Newcastle Emlyn eisteddfod for an essay on the history of Cenarth. In later years he took an interest in Rhondda antiquities, with particular emphasis on his own church at Libanus. He was an assiduous collector and was responsible for the preservation of several valuable groups of manuscripts such as those of his paternal grandfather Benjamin Williams ('Gwynionydd', 1821-1891) and others and also original records of several parishes of the lower Teifi Valley.

David John Williams (1886-1950) ('Y Ddeilen Werdd', 'Hen Lanc Llan y Mynydd', 'Strabo', 'Y Telynor Bach'), teacher, from Llanbedr, Merionethshire, was a local historian and author of children's books. He researched Merionethshire placenames and Welsh agricultural terms, publishing 'Rhai o Eiriau Amaethwyr Penllyn', Bulletin of the Board of Celtic Studies, III, and collecting papers of John Jones ('Tudur Llwyd') and John Peter, 'Ioan Pedr'. Between 1926 and 1941, he published textbooks for schools, on Merionethshire poets, Welsh sailors, and spelling, and the Welsh readers Cyfres Chwedl a Chân. He was an active member of the Merioneth Association of the National Union of Teachers, drafting lists of books suitable for translation into Welsh, and a member of Pwyllgor Llyfrau (book Council), Undeb Cymru Fydd. He founded the Welsh comic 'Hwyl', launched in 1949. He was also a County Councillor for Merionethshire.

Yr oedd D. J. Williams (1885-1970), Abergwaun, yn llenor a chenedlaetholwr.

Ganwyd David John Williams ar 26 Mehefin 1885 yn ffermdy Penrhiw Fawr ym mhlwyf Llansawel, yn fab i John a Sarah Williams (née Morgans), ac yn 1891 symudodd y teulu i Abernant, Rhydcymerau.

Mynychodd Ysgol Gynradd Rhydcymerau, 1891-1898. Rhwng 1902 a 1906 bu D. J. Williams yn gweithio fel glöwr yn Ferndale, Cwm Rhondda; Y Betws, Rhydaman; a Blaendulais. Cyn hynny bu'n gweithio ar y tir. Yn 1906 bu'n ddisgybl yn ysgol ragbaratoawl Mr Stephens, Llanybydder, ac yn 1908 fe'i penodwyd yn athro heb drwydded yn Ysgol Llandrillo yn Sir Feirionnydd. Mynychodd Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin, o dan Joseph Harry, 1910-1911, ac yn 1911 aeth i Brifysgol Cymru, Aberystwyth gan raddio mewn Cymraeg yn 1914, a Saesneg yn 1915. Bu'n allweddol mewn sefydlu cylchgrawn Y Wawr, cylchgrawn Cymraeg cyntaf Prifysgol Cymru ac fe'i penodwyd yn olygydd cyntaf. Enillodd Ysgoloriaeth Meyricke i Goleg yr Iesu, Rhydychen, am ysgrifennu traethawd ar 'The nature of literary creation' gan raddio mewn Saesneg yn 1918. Bu'n dysgu Cymraeg yn Ysgol Lewis Pengam am dri mis yn 1918. Yn 1919 fe'i penodwyd yn athro Saesneg ac Ymarfer Corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun ac yn athro Cymraeg yno o 1937 nes iddo ymddeol yn 1945.

Priododd Jane (Siân) Evans, a oedd yn chwaer i Wil Ifan, ar 24 Rhagfyr 1925, a symud i 49 High Street (a fu gynt yn dafarn y Bristol Trader), Abergwaun, a dyfodd yn fan cyfarfod i ffrindiau lu. Bu'n feirniad cyson ar gystadlaethau rhyddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac yn Eisteddfod Genedlaethol Llanrwst 1951 yr oedd yn un o feirniaid y fedal ryddiaith. Lluniodd ei feirniadaeth gyntaf tra yng ngharchar Wormwood Scrubs ar gyfer cystadleuaeth y stori fer yn Eisteddfod Genedlaethol Machynlleth 1937. Yr oedd yn un o'r tri a fu'n gyfrifol am losgi'r Ysgol Fomio yn Llŷn ac fe'i carcharwyd am naw mis fel canlyniad. Ym mlynyddoedd olaf ei ddyddiau bu'n gefnogwr i ymdrechion Cymdeithas yr Iaith dros hawliau'r Gymraeg.

Bu'n ymwneud â'r Blaid Lafur cyn ymuno â'r Blaid Genedlaethol Gymreig pan ffurfiwyd hi yn 1925. Yn Ysgol Haf Plaid Cymru a gynhaliwyd yn Abergwaun yn 1964 cafwyd cyfarfod i anrhydeddu D. J. Williams a Siân ei wraig, a darllenodd Waldo Williams ei gywydd mawl iddo.

Bu D. J. Williams yn Ysgrifennydd Cymrodorion Abergwaun, 1920-1928, ac yn Llywydd, 1936-1937, gan gynhyrchu sawl drama. Cafodd ei benodi yn Llywydd Undeb Prifysgolion Cymru yn 1935, ac yn 1957 cyflwynwyd gradd DLitt iddo er anrhydedd gan Brifysgol Cymru. Yn 1965 cafodd ei ethol yn Llywydd yr Academi Gymreig ac yn yr un flwyddyn cyhoeddwyd cyfrol deyrnged iddo wedi'i golygu gan ei gyfaill J. Gwyn Griffiths.

Bu farw D. J. Williams wedi iddo roi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd cysegredig yng Nghapel Rhydcymerau ar 4 Ionawr 1970, ac yno y cynhaliwyd yr angladd. Ar 17 Medi 1977 dadorchuddiwyd cofeb iddo yn Abernant, Rhydcymerau, gan Cassie Davies a threfnwyd gweithgareddau i'w goffáu, gan gynnwys pererindod o Gaerfyrddin i Rydcymerau gan ieuenctid y sir.